فاصله هرپايه با ديگرى 5 / 29 متر بوده است . و در هرركنى از اركان هشتگانه اين بارو كه اضلاع آن را به هم مىپيوسته برج گردى بوده كه قطر آن به هشت متر مىرسيده ، ضخامت ديوارهء بارو در حدود 4 متر و ارتفاع آن حدود پنج متر بوده و آنچه از مجموع آثار اين دژ و ساختمانهاى اطراف آن دريافته‌اند اين است كه اين‌جا پايگاه سپاه بزرگى بوده كه همه وسايل دفاع و حصار را باهم در اختيار داشته است . در طرف شمالى دژ قادسيه آثار نهر بزرگى ديده مىشود كه از شمال غربى آن بدرون دژ وارد مىشده و در صحن آنجا چند رشته مىگرديده . در داخل اين دژ هم در محاذات اضلاع هشتگانه آن آثار خندقى ديده مىشود كه از همين نهر پر مىشده . و چون اثر اين نهر در خارج از دژ رديابى شود به قاطول كسروى مىرسد كه اين نهر از كنارهء راست آن در محلى كه با آغاز آن 30 كيلومتر فاصله داشته جدا مىشده و به سمت جنوب جريان مىيافته و منطقه‌اى را كه بين قاطول بالا و قاطول پايين واقع بوده طى مىكرده و از بالاى نهر قائم به شرحى كه در قاطول كسروى گذشت با آبراهى معلق يا پل آب‌گذر عبور مىكرده و سپس به دو رشته تقسيم مىشده ، يك رشته به طرف شرق روان مىشده و به شرحى كه گفته شد به درون باروى دژ قادسيه مىرفته ، و رشته ديگر هم آبهاى زايد را در رود ديگرى مىريخته كه آن را نهر صنم خوانده‌اند « 1 » . دربارهء تاريخ ساختن اين دژ بعضى چنان كه ذكر شد مايلند كه آن را به دورهء معتصم خليفه عباسى بازگردانند ولى آنچه از دلايل تاريخى و تحقيقات فنى و هندسى در آثار بازماندهء آن دريافته‌اند چنين گمانى را تأييد نمىكند ، از گفته ياقوت چنين برمىآيد كه پيش از معتصم و حتى پيش از رشيد پدر او كه در همين منطقه كاخى ساخته بود اين بنا كه آن را از بناهاى اكاسره خوانده وجود داشته است . ياقوت در ذكر سامرّا گويد : « رشيد خواست در آنجا بنايى بسازد پس كاخى در برابر آن ( يعنى برابر سامرّا ) بساخت و آن در برابر اثر عظيمى از آن

--> ( 1 ) . شرح اين كاوشها را در جلد اول رى سامرا ، ص 250 به بعد خواهيد يافت .